Bolinao - English


a


agas'`a-gasnBol:Taway nin ma'mot sa bebey a bara'mon mapuuran yay dila' tan say labi' bilang sa luya, paminta tan raruma et.Tag:Lasa ng pagkain na nagbibigay ng mainit na pakiramdam kapag natikman.Ilo:Raman ti kanen nga agited iti nabara nga rikna no naramanan.Eng:The pepperiness or pungency of something.Der.agasanmaagas
agasan'a-ga-s`anPerf.inagasanFromagasvlBol:Kwan a linuto' nin rikadon mamin taway nin maagas o ma'mot sa bebey bilang sa la'ya, luya, tan paminta .Tag:Gawing maanghang.Ilo:Pagasangen.Eng:To make peppery or pungent, referring to food.Der.maagasan
agawa'a-g`a-wanBol:Kasesegan nin kalamo' a kaalistwan nin mangimey o mangwa' nin matkap gaw'en.Tag:Sikhay.Ilo:AgawaEng:Diligence combined with promptness.Antpatay1Der.agawawanmaagawapaagawawenumagawa
agawawan'a-gaw`a-wanFromagawavlrareBol:Alistwan tan sesegan nin gaw'en a sayay bagay.Tag:Magsikhay.Ilo:Agawaan; umagawaEng:To be diligent or assiduous with the object of accomplishing something while one has the opportunity.Cls. Synalistwan
agawid'a-g`a-widPerf.nagawidirreg. infl.nagawidIlo inflnagawidIloagawidgo homeFrom*awidvIloBol:Mako o mugot sa bali o lugar nin diri.Tag:Umuwi.Ilo:agawidEng:To go home.Cls. Synmugot 1sumakasumakaugutan
agayap'a-g`a-yapnBol:Sayay klasin pising nin say bunga ket annunro tan main nin kulor birdi o mu'dit o granati. Tag:Uri ng halamang baging/gulay na pahaba ang bunga at may kulay pula, itim o berde.Ilo:Nateng a mula nga agbunga iti nalabbaga, nangisit, ken birdi. Mabalin a kanen.Eng:Native long beans about 1/2 to 1 1/2 feet in length.
agel'`a-gɘlnBol:Say agel syay malumo nin parti sa parpar nan kayu-kayon ungot, silag, batag tan raruma et.Tag:Malambot na bahagi ng katawan ng puno.Ilo:Nalukneng nga parti iti puon kaykayo.Eng:Pith, the soft part of the trunk of the coconut tree and other plants.
agila'`a-gi-laSpnaguilaeaglenBol:Sayay alaki nin manuk-manok a anroy tuka' nin maninan kapada nan manuk-manok tan madidintek nin ayep. Tag:Uri ng malaking ibon na may baluktot na tuka, malalaking pakpak at kilala sa matalas na paningin at galing sa pagdagit; Pambansang ibon ng Pilipinas.Ilo:Dakel nga bilit nga kawing iti sippit, akaba iti payak, nasirib ken nalaing agdagit; Eng:Eagle, a protected Philippine bird.Cls. SynlawinPithecophaga jefferyi
aginaldo'a-gin`al-doSpnaguinaldonoldrareBol:Rigalo no abidad. Tag:Aginaldo; regalo.Ilo:Papaskua.Eng:Christmas gift.genrigaloDer.kiaginaldomakiaginaldo
agiw'`a-giwTagagiwcobweb; sootnBol:Balin gigang.Tag:Agiw.Ilo:IroEng:Spider's web.synbalin gigangDer.agiw-agiw
agiw-agiw'a-giwagiwFromagiwnBol:Katin-katin nin sama' sa atep, gubida, patungsoy tan sa raruma et nin lugar.Tag:Nakabiting agiw.Ilo:Alipaga.Eng:Hanging cobwebs, soot on the ceiling, etc.
*agmes'ag-mɘsobsoDer.maagmesanpakaagmes
agnos'ag-nosnobsoTag:Kalmen; medalya.Ilo:agnos; medalyaEng:Religious medal; Miniature crucifix.
agod1'a-g`odnBol:Agamiren yayti nin kinmurba yay tadem na nin magwa' a anted o anro yay gaga'getan na nin usaren yan ipangrupas nin pari o rabot.Tag:Isan uri ng kagamitan na pakurba ang hugis ng talim, sabay nitong hinihila at pinuputol ang damo o tanim.Ilo:Maysa aruaten nga pakurba iti purma na nga usaren no aggapas.Eng:A tool with either a short or long curved blade on a short or long handle used for cutting grass or grain.genipangyatabDer.aguden1mangagod
agod2'`a-godnBol:Anted nin bislak nin usaren nin ipama'nat nin kiri' nin silag ba'yo nin kayedkeden.Tag:Pang-unat.Eng:A bamboo or wooden stick, maybe half a foot long, used to straighten or smoothen dried leaves of the fan palm.Der.aguden2
agom'`a-gomnBol:Pigagawa' nin tawo a say rabay maikon a sarba uno makalaem dyan saray raruma, maimot tan pagawan tanan pirmi a para sa kadiryan.Tag:Kasakiman; katakawan; kasibaan; kayamuan; kaimbutan.Ilo:agawa; agomEng:Covetousness; greed; selfishness.Der.agumenkaagumanmaagommangagom
agos'`a-gosn1Bol:Say palayo nin likido bilang sa ranom, lwa', daya' tan raruma et.Tag:Galaw ng tubig, pawis, dugo o ano mang uri ng likido.Ilo:Panagkuti iti ling-et, dara, wennu anya man a klasi iti danum.Eng:The flow of a liquid such as blood, tears, water, etc.Cls. Synandar 2specdaloy2Bol:Say palayo nin ranom sa taaw.Tag:Galaw ng tubig at hangin na may tiyak na direksyon.Ilo:Kuti iti angin ken danum nga adda iti pagturungan na.Eng:A body of water moving in a definite directionDer.agusanmaiyagospaagusenumagos
Agosto'A-g`os-toSpnAgostoAugustn propBol:Si ikawalo nin bulan nan taon.Tag:Ikawalong buwan sa isang taon.Ilo:Mayka-walo a bulan iti maysa a tawen.Eng:The month of August.
agrabyado'`agraby`a-doSpnagravioinjury, offenseadjBol:Kaingaran nin ambo' nin kuntinto bana' sa kai nin nikakalap uno nikarisibi nin manepeg a risibyen.Tag:Agrabyado.Ilo:AgrabyadoEng:Aggrieved or feeling discontented from being treated wrongly or unfairly.; given less than the right share.Der.agrabyadwenmaagrabyadomangagrabyadopaagrabyado
agrabyaduwen'agrab-yadu-wɘnSpch var. ofagrabyadwenFromagrabyado
agrabyadwen'`ag-ra-bya-dw`ɘnPerf.inagrabyadoSpch var.agrabyaduwenFromagrabyadovoBol:Kai nin ibi a manepeg nin mako o risibyen nan sayay tawo.Tag:Agrabyaduhin.Ilo:Agrabiadwen.Eng:To aggrieve a person by giving less than the proper share.
agrang'agr`aŋ1nBol:Maksaw nin akis nin minganga bana' sa idap nakem o sakit.Tag:Palahaw; atungal.Ilo:Sangit nga iriaw; iyikkis nga sangitEng:Long loud cry with the mouth wide open because of grief or pain. More severe than angrab.2vBol:Inmakis nin maksaw nin ninganga bana' sa idap nakem o sakit.Tag:Pumalahaw.Ilo:inyikkis ti sangitEng:Crying loudly with the mouth wide open because of grief or pain.Cls. Synagrem 1agur'orgenakisDer.agranganumagrang
agrangan'agraŋ`anPerf.inagranganFromagrangvlBol:Umakis nin maksaw bana' konan sayay bagay o tawo.Tag:Magpalahaw.Ilo:Agdung-aw.Eng:To wail over a tragedy.Cls. Synabet-abetanakisanangakansynangraban
agrem'agr`ɘmn1Bol:Areng'eng bana' sa sakit o bereng.Tag:Halinghing; haluyhoy; daing.Ilo:AnnayEng:A long, low sound of suffering.Cls. Synagrang 2agur'orareng'engares'es2Bol:Buga' nin akis nin ikmi' yay bebey bana' sa bereng o sakit.Tag:Daing.Eng:Low cry of pain or grief without opening the mouth. Cls. SynangakDer.umagrem
agrikultura'`agrikul-t`u-raSpnagricultura agriculturenBol:Say maipa'ka' sa pangmumula tan pagtatalon tan sa kuston pangangalila' sa uayep tan mumula.Tag:Agrikultura.Ilo:AgrikulturaEng:Agriculture.