Bolinao - English


a


aburuyan'a-bu-r`u-yanPerf.inaburuyanAtc. is man'aburuyanFromaburoyvlBol:Byan yan pirmiso o pakayadi' a sayay tawo o a gaw'en a sayay bagay.Tag:Pagbibigay pahintulot o basbas sa isang bagayIlo:Panangpalubos nga aramiden ti maysa tao.Eng:To allow someone or something.Antandi' 2awaanDer.maaburuyan
abusado, a'a-bu-s`a-do'a-bu-s`a-daSpnabusadosmart, sharp, abuserFromabusoadjBol:Sayay tawon kai mangibilang sa no ani a manepeg o matunong o sa riglaminto ket kai na nin tanda' a ima'nwen.Tag:Isang taong hindi mapagsabihan at mapagmalabis sa kahinaan o kabaitan ng iba.Ilo:Maysa tao nga saan nga mabagbagaan ken bulunen na iti kinakapsot ken singpet ti kapada na a tao.Eng:A person who is unrestrained by accepted procedures or advice and takes advantage of a situation.Cls. Synbutangiromatonsiga'siga'Der.maabusadomampagabusadomiabu-abusado
abuso'a-b`u-soSpnabusarnBol:Nalabas-labas dyan say manepeg.Tag:Mapagsasamantala; pagmamalabis; pang-aapi; maltrato.Ilo:AbusoEng:Act that goes beyond limitations or bounds.Der.abusado, aabuswenkinaabusomaabusomangabuso
abusuwen'a-busu-wɘnSpch var. ofabuswenFromabuso
abuswen'a-bus-w`ɘnSpch var.abusuwenAtc. is man'buswenFromabusovoBol:Usaren nin abas o ambo' nin manepeg.; Usaren sa abas o nalabas-labas o sa duka'.; Rumi'-rumien o duksa-duksaen.Tag:Abusuhin.Ilo:Abuswen.Eng:To abuse; misuse.; To put to bad or evil use; To treat badly or cruelly.AntalilaenCls. Synduksaenrumien 1
abut-abuten'a-butabu-tɘnFromabutenvoBol:Ararem tan maidap nin minawa.Tag:Hinahabol ang hininga.Ilo:Kamkamaten ti pinag-anges.Eng:reach for something; To catch e.g. the breath.
*abutan'a-bu-tanTagabutanDer.naabutan
abuten'a-b`u-tɘnFromabotvo1Bol:Ipa'nat yay takyay ta pigaw nin magawang yay saya bagay.Tag:Pag-unat ng braso at kamay para maabot ang gustong abutinIlo:Panag-unnat iti takiag a tapno maawat iti anya man nga gawgaw-aten.Eng:To reach for something.Cls. Syngawangen2Bol:Tarusan yan isipen a sayay tawo.Tag:Unawain ang kaisipan ng ibang taoIlo:Awaten iti panunot ti sabali a tao.Eng:To reach out to someone with understanding.Cls. Syntarusan13Bol:Kamaten yay sayay tawo o bagay.Tag:Maabutan ang isang tao o bagay.Ilo:Masurot ti maysa a tao wennu banag.Eng:To overtake someone or something.Cls. SynkamatenDer.abut-abuten
abyador'a-bya-d`orSpn InflabyaduraSpnaviator pilot; airman
abyadura'abyadu-raSpn Infl ofabyador
abyirta'a-byir-taSpnabiertaopenDer.miabyirta
abyo'aby`oSpnavioPreparation, provision.noldBol:Say inawru-awro nin ikabyay.Tag:Pagkain; abasto.Ilo:Pagbyag; taraon; kanen.Eng:Sustenance; foodstuff.Cls. Synikabyaykanen 2
adadani'a-da-da-n`iNum1adaniFromdani
adadayo''a-da-da-y`o'Num1adayo'Fromdayo'
adado'a-d`a-doSpnarado plownBol:Saya yayti nin agamiren sa pagtatalon, usaren ipamakwal tan ipangiwar nin luta' ba'yo nin mulawan.Tag:Gamit ng magsasaka na gawa bakal at hinihila ng kalabaw para mabungkal ang lupa,bago taniman. Ilo:Landok nga usaren ti manalo nga ipaguyod iti nuang tapno makali iti daga sakbay agmula.Eng:A plow, a farm implement used to turn over the soil.Relpasagadgenagamiren 1Der.adadwenmaadadomangadado
adadwen'a-da-dw`ɘnPerf.inadadoFromadadovoBol:Sukaden a luta' nin papa'sekan o tamnan yupa' sa pangusar nin adado.Tag:Ginagawa sa lupang taniman,gamit ang araro, bago magtanim.Ilo:Pamay-an iti daga nga agusar iti arado no panagmumula.Eng:To till the soil with a plow.
adahyo'a-dahy`oSpnadagioproverb, adagenBol:Tepre-tepren uno gaw'e-gaw'en a ambo' nin kumpruntado sa ibarita' nin syinsya uno sa katutu'wan uno naipatukdo' sa rason a mantepren nan sayay susyidad bilang say pammemper sa anti-anting, anib, malas tan raruma et. Anito.Tag:Pamahiin; anito.Ilo:IdawEng:Superstitious beliefs or practices.
adak'ak'a-dak-'aknBol:Alalakin ilis; maksaw nin ilis.Tag:Halakhak.Ilo:Garakgak; ayek-ek; katawa.Eng:Boisterous or loud laugh.Antagur'orCls. Syngarakgakilis 1kara'ka'Der.adak'akanumadak'ak
adak'akan'a-dak-'a-k`anPerf.inadak'akanFromadak'akvlBol:Makaka'lis nin maksaw tan alalaki nin ilis.Tag:Tawanan; halakhakan.Ilo:Dadackel nga katawa; pag'gaak.Eng:To laugh boisterously or loudly at someone or something.
adal'`a-daln1Bol:Maipa'ka' sa natandaan uno narate' sa kapipika' sa iskwilawan uno sa raruma et nin lugar.Tag:Mga natutunang aral sa eskwelahan o kahit saan mang lugar na may nagtuturo.Ilo:Nasursuro nga banbanag idiay iskwilaan weenu adino man nga adda iti mangisursuro.Eng:The knowledge and skill gained through training or formal education.Cls. Synidukasyonliksyon 12Bol:Si makalap nin liksyon bilang wadi' sa isturya, ikspiryinsya o raruma et.Tag:Napulot na leksyon sa mga kwento, karanasan, atbp.Ilo:Suro nga naggapo iti isturya, padas ken dadduma pay.Eng:A moral lesson learned.Cls. Synliksyon 23Bol:Say mabistan pigagawa' nin ma'kit mangibwat sa nipangakay ran matua o sa kapipika' sa iskwilawan.Tag:Kabutihang asal sa pakikitungo sa ibang tao na turo ng magulang.Ilo:Napintas nga ugali ti maysa a tao nga insuro iti nagannak kadakuada.Eng:Good manners developed from training, etc.3.1phrAn uncultured person.Der.adalanadalendi-adaldi-adaliyadalkiadalmaadalmag'adalmakaadalmangadalnapaadal
adal-adalen'`a-dalad`a-lɘnFromadalenvoBol:Isipen nin maong; dale-dalepdepen.Tag:Pinag-aralan; hindi magaspang ang ugali.Ilo:Utuben.Eng:To consider carefully; to think about for a long time or meditate upon.
adalan'a-d`a-lanPerf.inadalanFromadal1vlBol:Si sayay tawo laloynay saya anak ket iyakay yaynan iyakay o ipasal yaynan ipasal bilang wadi' sa mabistan pigagawa'.Tag:Pagtatatak ng aral sa isipan ng tao.Ilo:Ipagedged ti suro iti panunot ti maysa a tao.Eng:For someone to instill something e.g. good manners, virtues, etc. in someone.Cls. SynakayanRellaybrari2nBol:Sayay tumutumbok konan sayay tawo ta pigaw nin maadal na anggan maarig nay gawa', pigagawa' nan si mantumbuken na, bilang wadi' saray adalan na ni Jesus.Tag:Taga-sunod o disipulong inaaral upang maipamuhay ang gawain ng sinusundan.Ilo:Sumusurot nga agsursuro tapno maibiag na iti aramid ti sursuruten na.Eng:Disciple or student.Cls. SynapustoldisipulotumutumbokDer.makaadalannaadalannag'adalanpag'adalanpakaadalan
adalen'a-d`a-lɘnPerf.inadalAtc. is man'adalenFromadalvo1Bol:Isipen, usisaen yay sayay bagay; pasalen yan gaw'en a sayay bagay.Tag:Usisain at alamin ng mabuti ang isang bagay.Ilo:Adalen ken amuen a nalaing iti maysa a bagay.Eng:To think through, study or consider carefully something, e.g an idea, thought, etc.Cls. Synamingawamingawenpasalen1.1phrTo be without an education, usually meaning one did not go to or finish college.Der.adal-adalenpag'adalen
adam'a-d`aminfBol:Ikon nan sakalakon tawo a animan bagay o kwarta nin usar sa tarusan a isubli' yan lamang.Tag:Pagmamay-ari ng ibang tao na ibinigay muna sa ibang tao upang gamitin at ibabalik pag natapos ng gamitin.Ilo:Kukua iti sabali a tao nga inted na pay laeng iti sabali a tao nga usaren na, ket isubli nanto no nalpas na nga usaren.Eng:Something borrowed as a loan.Cls. SynutangDer.adamanadamenki'damma'dammangdampa'dam
adaman'a-da-manFromadamvlBol:Say gawa' o ugali' a adamen a agamiren.Tag:Utangan; hiraman.Ilo:Agbinnulod.Eng:Borrow something from someone.Der.ampi'damanmampi'damanmi'daman